Nước Nga và hai bài học lớn xuyên 2 thế kỷ

(Quan hệ quốc tế) - Hai giai đoạn khó khăn nhất của Nga đều gắn với dầu mỏ và khí đốt, là 2 bài học lớn, xuyên suốt 2 thế kỷ mà Moscow phải ghi nhớ.

Nuoc Nga va hai bai hoc lon xuyen 2 the ky

Khái quát về “nước Nga chúa chổm” thời hậu Xô viết

Được biết, sau khi Liên bang Xô viết tan rã vào tháng 12/1991, các nước Cộng hòa thuộc Liên Xô cũ đã ký một Hiệp định, dựa trên các điều khoản của Công ước Vienna năm 1983, để phân chia tỷ lệ “thừa kế” của từng quốc gia trên cơ sở các đóng góp của họ cho Liên bang Xô viết.

Sau đó, các nước này đã ký thỏa thuận gọi là “phương án 0”, trong đó, phần được chia của các nước theo tỷ lệ đóng góp của họ cho Liên Xô được phân chia như sau: Ukraine được 16,37%, Belarus 4,13%, Uzbekistan 3,27%, Kazakhstan 3,86%, Gruzia 1,62%, tiếp theo ít dần đến Estonia với 0,62%.

Thỏa thuận cũng quy định, Nga phải trả toàn bộ các khoản nợ nước ngoài của Liên Xô, đổi lại, Moscow sẽ được “thừa kế” chân Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, 61,34 % tài sản của Liên bang Xô viết, cùng với kho vũ khí khổng lồ (gồm cả vũ khí hạt nhân).

Sau khi Liên Xô sụp đổ, trong 5 năm đầu, kinh tế Nga hầu như không phát triển do các cơ quan hành pháp và lập pháp còn nhiều bất đồng trong việc hoàn thiện công cuộc cải cách, chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường tư bản và các nền tảng công nghiệp của Nga bị suy thoái nặng nề.

Ngoài khoản nợ vài chục tỷ USD được “thừa kế” của Liên Xô, vào năm 1992, Nga đã phải vay thêm các khoản nợ từ IMF và Câu lạc bộ Paris cùng với Câu lạc bộ London, với thời hạn vay trong vòng 20 năm, nâng tổng số nợ lên đến hàng trăm tỷ USD.

Sự phục hồi nhỏ của kinh tế Nga lần đầu tiên diễn ra vào đầu năm 1997. Tuy nhiên, cũng trong năm đó, cuộc khủng hoảng tài chính châu Á đã lên đến đỉnh điểm đã ảnh hưởng trầm trọng đến nền kinh tế thị trường non trẻ của Moscow.

Nuoc Nga va hai bai hoc lon xuyen 2 the ky

Năm 1998, việc Nga gia nhập G7, hình thành G8 chỉ mang tính hình thức

Sự thiếu hụt lượng thực, thực phẩm và hàng hóa tiêu dùng năm 1997, sự phá giá của đồng rúp vào tháng 8/1998, làm cho tình trạng nợ Chính phủ của Nga càng trầm trọng, dẫn đến Moscow đã phải cầu cứu sự trợ giúp quốc tế trên bình diện rộng.

Cũng trong năm 1998, Nga gia nhập G7 để hình thành nên nhóm G8 (Nhóm các nước công nghiệp phát triển, bao gồm Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Nhật Bản, Italia và Canada). Tuy nhiên, đây là quyết định mang tính chính trị nhiều hơn là giá trị thực sự của nó.

Vào thời điểm đó, trong con mắt của phương Tây, Nga bị coi là thành viên hạng hai của nhóm, bởi một nền kinh tế thị trường manh mún, yếu kém và nền công nghiệp thiếu quy hoạch. Bởi vậy, cho đến nay người ta vẫn dùng đến cụm từ "G7+Nga" để chỉ vị trí của Nga trong G8.

Năm 1998, khi giá dầu ở mức trên dưới 14 USD/thùng, Nga không đủ khả năng trả nợ và phải phá giá đồng rúp. Vào “ngày thứ năm đen tối” (13/8/1998), chỉ trong vòng 40 phút, giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Moscow đã tụt giảm 10%.

Điện Kremlin phải tuyên bố tạm ngừng trả nợ nước ngoài trong vòng 90 ngày và cấm người nước ngoài mua trái phiếu ngắn hạn của Nga. Lúc đó, báo giới phương Tây nhận xét rằng, “ngày tàn của Nga đã điểm”, ngay đến lãi suất Moscow cũng khó có thể trả nổi nói gì đến nợ gốc.

Năm 1999, các khoản nợ của Moscow đã lên tới 158 tỷ USD, chiếm đến 96% tổng thu nhập quốc dân bèo bọt (khoảng gần 170 tỷ USD). Sự đình đốn của nền kinh tế cùng tình trạng nợ chồng chéo giữa các công ty và hàng loạt món nợ nước ngoài đến hạn đã đẩy nền kinh tế Nga đến bên bờ vực sụp đổ.

Nuoc Nga va hai bai hoc lon xuyen 2 the ky

Năm 1999-2000, Nga nợ tới 160 tỷ USD, chiếm 96% GDP

Bắt đầu từ năm 1999, Moscow bước vào giai đoạn cao điểm của việc hoàn trả nợ. Từ năm 1999 đến năm 2003, số nợ nước ngoài mỗi năm nước này phải trả khoảng 15-20 tỷ USD. Gánh nặng nợ nần đã ngố sạch các nguồn lực của Nga, đồng thời trói buộc các kế hoạch phát triển kinh tế.

Phục hồi và trả nợ gắn với dầu mỏ và khí đốt

Nền kinh tế Nga đã phục hồi nhẹ trong năm 1999 và bắt đầu bước vào giai đoạn phát triển, GDP tăng trưởng trung bình 6,8% mỗi năm trong giai đoạn 1999-2004, trên cơ sở của giá dầu mỏ cao, đồng rúp yếu, và tăng trưởng của các ngành công nghiệp và dịch vụ.

Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế này là cực kỳ không đều giữa các vùng, miền. Còn về tổng thể, mặc dù tăng trưởng nhưng lúc đó kinh tế Nga vẫn đang ở trong giai đoạn rất khó khăn, chỉ được xếp hạng trung bình yếu trên thế giới.

Năm 2000, tổng số nợ nước ngoài của Nga vẫn ở tầm 160 tỷ USD, trong đó khoản nợ của Liên Xô chiếm đa số với số tiền khoảng 100 tỷ USD. Chủ nợ chính của Nga bao gồm Câu lạc bộ Paris, Câu lạc bộ London, cùng với Quỹ tiền tệ quốc tế IMF.

Thứ Hai, 23/05/2016 07:05

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện