90% dự án ODA mất 6 tháng duyệt: Ai chưa tròn vai?

(Tài chính) - Vấn đề nằm ở chỗ, thực hiện lựa chọn, đánh giá, thẩm định các dự án ngay từ đầu đã không tốt

Thụ động, xuê xoa

ĐBQH vừa tranh luận tại nghị trường về chi phí thủ tục dự án ODA. Theo đó, các ĐBQH chỉ ra một thực trạng: "Có đến 90% dự án ODA của các cơ quan nhà nước mất trung bình 6 tháng để phê duyệt, của các tổ chức ngoài Nhà nước mất trung bình là từ 12-16 tháng.

Như vậy, nếu mỗi dự án có kinh phí trung bình là 1-2 triệu USD, chỉ với 100 dự án thì nhà nước đã mất khoảng 50-100 triệu USD/năm vì thủ tục".

90% du an ODA mat 6 thang duyet: Ai chua tron vai?
Bất cập vốn vay ODA. Ảnh minh họa

Bình luận về việc này, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho biết, với quy định hiện tại các cơ quan ngoài nhà nước không được sử dụng ODA mà chỉ có các cơ quan nhà nước mới được vay vốn ODA. Tuy nhiên, quy trình, thủ tục vay vốn ODA cũng tương đối phức tạp và rất mất thời gian.

Có thể tổng hợp qua các bước như sau: Bước đầu tiên, DNNN, các tỉnh, địa phương đề xuất chủ trương thực hiện dự án theo hình thức vay ODA, Bộ KH-ĐT tập hợp đề xuất, xem xét, phê duyệt các dự án đủ tiêu chuẩn để đàm phán với nước cho vay vốn.

Bước thứ hai, sau khi nước cho vay vốn xem xét, đồng ý cho vay ODA, lúc đó hai nữa sẽ thực hiện ký kết hiệp định khung xác định các loại dự án được vay vốn ODA.

Bước thứ ba, Bộ KH-ĐT thông báo ngược lại cho DNNN, các tỉnh thành và địa phương tiến hành lập hồ sơ dự án cụ thể, thông qua các cấp có thẩm quyền phê duyệt dự án tiền khả thi, dự án khả thi... gửi nước tài trợ vốn.

Bước thứ tư, nước tài trợ vốn sẽ tiến hành thẩm định, đánh giá lại về chủ trương đầu tư, nguồn vốn, kỹ thuật... của từng dự án, nếu dự án nào phù hợp lúc đó họ mới tiến hành ký hiệp định cho vay cụ thể với từng dự án.

"Quá trình thực hiện các bước trên không đơn giản và rất mất thời gian. Việc một dự án kéo dài tới 6 tháng hay thậm chí trong vài năm cũng là bình thường. Vấn đề nằm ở chỗ, chúng ta đã thực hiện thật tốt ngay từ bước 1 là lựa chọn, đánh giá, thẩm định các dự án đó một cách thận trọng, chặt chẽ, hiệu quả hay chưa? Đây lại là câu chuyện khác và cũng chính là vấn đề gây nhiều bức xúc nhất", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nêu rõ.

Theo vị PGS, những bức xúc trên xuất phát từ yêu cầu thẩm định, xét duyệt các dự án đủ tiêu chuẩn vay vốn ODA còn quá sơ sài, dễ dãi. Tức là ngay từ bước 1, khi DN, địa phương đề xuất dự án, Bộ KH-ĐT phải tiến hành các bước đánh giá, thẩm định kỹ lưỡng các tiêu chí, tiêu chuẩn cũng như tính hiệu quả của từng dự án này.

Tuy nhiên, việc này làm chưa tốt. Bộ KH-ĐT gần như chỉ đảm nhiệm vai trò tổng hợp các đề xuất từ phía DN và các địa phương rồi mang đi đàm phán. Như vậy, đàm phán là dựa trên đề xuất của DN và địa phương chứ không phải dựa trên đánh giá của Bộ KH-ĐT.

Các khâu thẩm định, đánh giá lại các dự án gần như không được thực hiện hoặc có cũng chưa cẩn trọng như kỳ vọng. Sau khi được các nước đồng ý cho vay vốn, lúc đó mới quay về thực hiện lại các bước chuẩn bị ban đầu.

Trong khi đó, để bảo đảm chặt chẽ, tiết kiệm thời gian, chi phí cũng như có thể tận dụng tốt cơ hội vay vốn thì lẽ ra, việc này phải được làm trước khi đi đàm phán.

"Vì thế, tôi cho rằng, nên hiểu vấn đề ở đây chính là cách làm thụ động, khiến chúng ta mất rất nhiều thời gian, công sức, gây tốn kém, không hiệu quả trong sử dụng nguồn vốn ODA sẽ hợp lý hơn", vị PGS nói.

Thận trọng mắc "bẫy"

Nhắc lại chiến lược ODA của Nhật, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh lưu ý đang có một xu hướng "xuất khẩu" vốn của các nước phát triển, đặc biệt là Trung Quốc nhằm tìm kiếm các cơ hội đầu tư nhưng cũng đồng thời kết nối thực hiện các mục tiêu, mục đích phát triển của chính họ.

Cụ thể với Trung Quốc, với tham vọng hoàn thành chiến lược một vành đai, một con đường hay "con đường tơ lụa" do nước này đề ra, Trung Quốc sẵn sàng gợi ý, mời chào với bất cứ nước nào đang có nhu cầu vay vốn đề phát triển hạ tầng. Đặc biệt là các cơ sở hạ tầng tạo sự kết nối giữa các quốc gia nằm trong chiến lược phát triển chung của họ.

Đối với Việt Nam và nhiều nước đang phát triển, những gợi ý trên là một cơ hội và nếu tận dụng tốt sẽ giúp chúng ta có vốn đầu tư hạ tầng, góp phần kết nối, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội. Tuy nhiên, như đã nói, đây là chiến lược và mục tiêu đầu tiên vẫn là nhằm mục đích phục vụ lợi ích của chính họ trước hết.

Vì thế, vị PGS cho rằng, khi lựa chọn vay vốn ODA Việt Nam phải hết sức tỉnh táo, trước hết phải xây dựng một chiến lược phát triển cụ thể, rõ ràng, cần gì thì vay chứ không để rơi vào bẫy "đưa cho cái gì là nhận cái đó".

"Chúng ta không thể để rơi vào thế bị động mà cuốn theo những lời gợi ý, mời chào ngon ngọt của các nước muốn cho vay vốn trên thế giới.

Trước hết, Việt Nam phải xác định rõ ràng mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội của mình là như thế nào? Trên cơ sở đó sẽ xây dựng chiến lược, quy hoạch đầu tư theo từng ngành nghề, dự án cho phù hợp.

Việc xây dựng chiến lược phát triển cũng phải dựa trên điều kiện phát triển kinh tế, xã hội, tài chính ngân sách của đất nước tại mỗi thời điểm khác nhau để thực hiện các mục tiêu, mục đích khác nhau.

Thứ Năm, 01/11/2018 13:36

Sự Kiện