Thâm Quyến hiện là trung tâm của các cải cách kinh tế, chính sách
đã được Trung Quốc triển khai cách đây 30 năm và giúp đưa nước này trở thành nền kinh tế thứ hai
thế giới. Chỉ vài năm trước, giới tài chính quốc tế vẫn đánh giá Thâm Quyến chỉ là một cái ao nhà
nơi những doanh nghiệp nhỏ, không có tên tuổi của Trung Quốc vùng vẫy. Nhưng mọi thứ đã thay đổi
một cách nhanh chóng.
Cách Hong Kong khoảng một giờ tàu chạy, thành phố này ngày nay tiếp
tục trở thành trung tâm của một đợt cải cách mới về tài chính của Trung Quốc nhằm những mục tiêu to
lớn hơn như: quốc tế hóa đồng nhân dân tệ, gia tăng liên kết với thị trường tài chính Hong Kong và cuối
cùng là trở thành trung tâm tài chính tầm cỡ quốc tế, sánh ngang với New York, London...
Với khoản
tiền đầu tư là 45 tỷ USD trong vòng 8 năm, Trung Quốc đã có kế hoạch phát triển đặc khu kinh tế
Qianhai, nằm phía tây của Thâm Quyến, trở thành một tiểu Hong Kong. Các công ty đăng ký kinh doanh
tại đây sẽ được hưởng nhiều ưu đãi về thuế, giống với cách mà Singapore áp dụng để thu hút doanh
nghiệp nước ngoài.
 |
| Trung bình mỗi ngày ở Thâm Quyến có 1 vụ IPO (nhiều hơn cả New York, Hong Kong
và London cộng lại). |
Thủ đô IPO của thế giới
Cách đây 30 năm, Thâm Quyến chỉ là một làng ven biển với 30.000
dân, nhưng sau năm 1979 cùng với chính sách phát triển khu vực này thành Đặc khu kinh tế, Thâm
Quyến đã thay da đổi thịt. Thành phố đã trở thành một đô thị hiện đại với 14 triệu dân, cùng hàng
trăm ngôi nhà chọc trời, tàu điện ngầm, các trung tâm thương mại hào nhoáng và nhà máy sản xuất đủ
thứ từ iPhones, các tivi đời mới tới những chiếc đồng hồ giả, đồ chơi bằng nhựa...
Phải đến năm 1990, Thâm Quyến mới có thị trường chứng khoán với chỉ
số ChiNext. Số lượng các công ty niêm yết đã tăng lên gấp ba lần sau 8 năm, từ 500 doanh nghiệp vừa
và nhỏ trong những năm đầu và tính tới cuối tháng 5/2012 giá trị vốn hóa thị trường là 1,2 nghìn
tỷ USD. Con số còn rất khiêm tốn so với giá trị 12,5 nghìn tỷ của thị trường chứng khoán New York,
nhưng đã gấp đôi so với giá trị của thị trường Singapore.
Theo số liệu của hãng Reuters, giá trị các vụ IPO của các doanh
nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại Thâm Quyến theo chỉ số ChiNext (giống như với chỉ số Nasdaq của Mỹ) năm
2011 là 26 tỷ USD, còn số lượng các SME được niêm yết mới nhiều gấp đôi so với con số tại sàn
Nasdaq và gần gấp rưỡi so với thị trường London.
Tổng cộng năm 2011 Thâm Quyến đã chứng kiến 236 vụ IPO, nhiều nhất
thế giới, tiếp sau đó là thị trường New York với 69 vụ. Sang năm 2012, xu hướng này vẫn rất mạnh
mẽ, riêng trong 6 tháng đầu năm, tại Thâm Quyến đã có tới 84 vụ IPO, trong khi đó tại New York mới
có 44 vụ. Tuy nhiên, xét về giá trị của các vụ IPO, Thâm Quyến vẫn xếp sau New York (31 tỷ USD)
nhưng đã vượt Hong Kong với 23 tỷ.
Nhờ làn sóng này, các công ty chứng khoán Trung Quốc đã thu được
những khoản phí lớn hơn cả các đại gia như Goldman Sachs và UBS vốn bao thầu thị trường châu Á -
Thái Bình Dương. Cụ thể, công ty chứng khoán Ping An kiếm được 232 triệu USD, Guosen thu về 215
triệu và một nửa trong số 20 công ty chứng khoán có doanh thu lớn nhất châu Á là những công ty của
Trung Quốc.
Thậm chí khoảng cách thu nhập của các công ty chứng khoán Trung Quốc so với những tập
đoàn tài chính hàng đầu thế giới đang được nới rộng. Lãi ròng của Guosen trong 6 tháng đầu năm 2012
là 99 triệu USD, của Citic là 97 triệu, trong khi con số này của Goldman Sachs là 63 triệu.
E ngại và rào cản
Tuy vậy, nhiều ngân hàng phương Tây vẫn tỏ ra nghi ngại và chưa
thật sự nhập cuộc vào thị trường tài chính tại Thâm Quyến. Bởi một doanh nghiệp phát hành cổ phiếu
lần đầu ra công chúng với những vấn đề không rõ ràng về kế toán có thể chứa đựng nhiều nguy cơ mất
uy tín.
Một số công ty Trung Quốc niêm yết trên thị trường mà không có hồ sơ kinh doanh minh bạch.
Điều này khiến nhà đầu tư không thể yên tâm, đặc biệt trong những vụ IPO có giá trị lớn.
 |
| Nhiều ngân hàng phương Tây vẫn tỏ ra nghi ngại và chưa thật sự nhập cuộc vào
thị trường tài chính tại Thâm Quyến. |
Trên thực tế, những lỗ hổng này đã gây ra những hậu quả nghiêm
trọng. Năm ngoái, UBS, ngân hàng lớn của Thụy Sỹ đã thực hiện hai thỏa thuận bảo
hiểm: một với BYD Co Ltd, công ty sản xuất xe hơi có tỷ phú Warren Buffett tham gia đầu tư tại thị
trường Thâm Quyến và vụ IPO của công ty thương mại ô tô Pang Da tại thị trường chứng khoán Thượng
Hải. Cổ phiếu của cả hai công ty này đều rớt giá thảm hại sau khi niêm yết.
Thị trường Thâm Quyến cũng có nhiều con số ảo khi giá trị giao dịch
của nhiều công ty cao hơn giá trị thực tới 23 lần, đó là đã giảm so với con số 76 lần vào năm 2008.
Chỉ số PE (hệ số giữa thị giá một cổ phiếu và thu nhập mà nó mang lại), một thước đo mức độ tăng
trưởng thu nhập trong tương lai, của thị trường cũng đã giảm 39 lần từ mức đỉnh 128 của năm
2009.
Chỉ số chứng khoán của thị trường liên tục dao động mạnh và giảm
21% trong năm ngoái khiến nhiều người nghĩ rằng Thâm Quyến là một casino hơn là thị trường chứng
khoán. Nhiều người cảnh báo rằng cần hết sức thận trọng khi tham gia thị trường chứng khoán tại đây
bởi 3/4 khối lượng giao dịch là của những nhà đầu tư cá nhân.
Tuy vậy, thị trường chứng khoán Thâm
Quyến cũng đã thiết lập được những liên kết với thị trường Thượng Hải và Hong Kong để phát triển
các sản phẩm và dịch vụ tài chính, nâng cao sức cạnh tranh và hướng tới một thị trường toàn
cầu.
Nhiều ngân hàng quốc tế như Goldman, UBS, Credit Suisse và Deutsche
Bank đều đã có mặt tại Trung Quốc thông qua các liên doanh và đều tỏ ra quan tâm tới các vụ IPO giá
trị nhiều tỷ đô la của các tập đoàn, công ty nhà nước chào bán tại Thượng Hải.
Tới nay, đa số các
con cá lớn đều đã được tung ra và giới đầu tư đang chuyển hướng sang những doanh nghiệp nhỏ chưa
IPO. Năm ngoái, hàng loạt các ngân hàng lớn trên thế giới cũng đã đặt chân vào thị trường tài chính
nước này như Morgan Stanley, Citigroup, Ngân hàng hoàng gia Scotland hay JPMorgan. Các ngân hàng trên đã
tham gia vào hoạt động bảo hiểm, đầu tư chứng khoán, trái phiếu và cung cấp các dịch vụ tư vấn, đầu
tư ngân hàng.
Jerry Lou, trưởng bộ phận thị trường vốn toàn cầu và chiến lược gia
trưởng của công ty chứng khoán liên doanh Morgan Stanley Huaxin nói những doanh nghiệp vừa và nhỏ
đang thiếu vốn và đang rất cần các dòng đầu tư. Lou cho biết liên doanh này sẽ tham gia vào các vụ
IPO tại Thâm Quyến trong năm nay song không cho biết thêm chi tiết. "Mặc dù sẽ có những thăng trầm,
nhưng xét về tiềm năng thì thị trường tại đây là rất lớn, tôi cho rằng thị trường này sẽ tăng
trưởng gấp hai, ba lần trong vòng 5-10 năm tới", Lou đánh giá.
Nhưng các ngân hàng nước ngoài sẽ rất khó khăn để lấy được thị phần
từ tay các công ty chứng khoán khó nhằn bản địa như Guosen, Citic, PingAn và Huatai. Như Citic
chẳng hạn, công ty này đã có nhiều năm hoạt động tại thị trường Thâm Quyến và tập trung vào đối
tượng là các công ty nhỏ, còn Guosen đã có một đội quân với 475 chân rết tại các ngân hàng. Sân nhà
chính là lợi thế lớn nhất của họ.